Powstanie Styczniowe

    Powstanie Styczniowe 1863-1864 to zbrojne wystąpienie przeciwko Rosji. Wybuchło 22 stycznia 1863 roku. Przyczyną Powstania Styczniowego były narastające rosyjskie represje skierowane przeciwko Polakom. Użycie siły do rozbicia wielkiej demonstracji, zorganizowanej 25 lutego 1861r. dla upamiętnienia bitwy pod Grochowem. Rosjanie zabili 5 demonstrantów. Podczas rozpędzania zamieszek 8 kwietnia 1861r. na Placu Zamkowym w Warszawie zginęło ok. 100 osób. W październiku, w rocznicę śmierci Tadeusza Kościuszki ludność zgromadzoną na mszach odbywających się z tej okazji w warszawskiej Katedrze i kościele Bernardynów wyprowadzono siłą. Około 1,5 tyś. osób pobito i umieszczono w Cytadeli.  Nasilenie represji w Królestwie Polskim wpłynęło na wzmożenie uczuć patriotycznych oraz przyczyniło się do powstania dwóch nielegalnych organizacji niepodległościowych. Pierwsza z nich nawiązywała do tradycji księcia Adama Czartoryskiego i postulowała odłożenie walki zbrojnej na czas bardziej sprzyjający. Zwolennicy tej organizacji potocznie nazywani byli białymi. Ich organem kierowniczym była Dyrekcja Krajowa, a duchowym przywódcą hrabia Andrzej Zamoyski.

Drugie ugrupowanie niepodległościowe to czerwoni, głównie lewicowa młodzież. W połowie 1862r. powołali oni Komitet Centralny Narodowy. Dużą rolę odgrywał w nim początkowo Jarosław Dąbrowski, polski oficer w armii carskiej, a po jego aresztowaniu Zygmunt Podlewski. Program komitetu miał na celu jak najszybsze wywołanie powstania narodowego. Powstanie Styczniowe zostało przyspieszone przez pobór do wojska rosyjskiego ludności polskiej – tzw. branka. Komitet Centralny aby nie dopuścić do branki, w manifeście do narodu wydanym 22 stycznia 1863r. ogłosił się Tymczasowym Rządem Narodowym. Wszystkich Polaków wezwano do walki, chłopom obiecano bezpłatnie ziemię na własność, a szlachcie odszkodowania za ziemię ze skarbu państwa.

Powstanie objęło swym zasięgiem Królestwo Polskie, a także Litwę, Białoruś oraz część Ukrainy. Istotną rolę w powstaniu, jeśli chodzi oddziałania zbrojne odegrał – były pułkownik armii carskiej – Romuald Traugutt, który zyskał wielką sławę jako dyktator powstania. Dowodził on oddziałem na Polesiu. Konspiracyjna siedziba Traugutta jako dyktatora znajdowała się na warszawskim Powiślu i stamtąd za pośrednictwem łączników kierował on powstaniem. Łączniczką była m.in. Eliza Orzeszkowa. W kwietniu 1864 roku aresztowany następnie w dniu 5 sierpnia powieszony wraz z czterema współpracownikami na stokach warszawskiej Cytadeli.

  Ostatni oddział powstańczy dowodzony przez księdza generała Stanisława Brzóskę utrzymał się na Podlasiu do wiosny 1865 roku. Jego dowódcę Rosjanie po pojmaniu powiesili. Przez powstańcze szeregi przewinęło się ok. 200 tyś osób, chociaż w     żadnym okresie liczebność armii nie przekraczała 25-30 tyś. żołnierzy. Stoczono ponad 1200 bitew i potyczek. W walkach poległo ok 25-30 tyś. powstańców, w głąb Rosji zesłano prawie 40 tyś. osób. Karnie wcielono do armii rosyjskiej 7 tyś. Polaków. Carskie władze skonfiskowały też ponad 3 tyś. majątków powstańców. Nie nadeszła żadna pomoc z zagranicy, na jaką liczono, zwłaszcza z Francji. Mocarstwa zachodnie poprzestały na wydaniu bardzo ogólnych deklaracji dyplomatycznych, uważając polską insurekcję za wewnętrzną sprawę Imperium Rosyjskiego. Jedynie papież Pius IX w swojej mowie tronowej z 24 kwietnia 1864 ostro wystąpił w obronie Polaków. Powstanie było ostatnim zrywem narodowym w XIX wieku.

        Odrodzona Polska nie zapomniała o bohaterskich powstańcach. 21 stycznia 1919 roku Józef Piłsudski wydał rozkaz specjalny, na mocy którego weterani Powstania Styczniowego uzyskali uprawnienia żołnierzy Wojska Polskiego. Mieli prawo do stałej pensji państwowej, noszenia specjalnych fioletowych mundurów i cieszyli się szczególnym szacunkiem społecznym.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *