360 rocznica desantu polskiej kawalerii na wyspę Als

W dniach 14 - 18 grudnia 1658r. sprzymierzone siły brandenbursko - cesarsko - polskie, wspierające Danię podczas II wojny północnej (1655-1660), przeprowadziły desant i zdobyły wyspę Als zajętą przez Szwedów. Wydarzenie to zostało upamiętnione przez Józefa Wybickiego w polskim Hymnie państwowym.
Król Danii, Fryderyk III Oldenburg obawiał się iż po ewentualnym podboju ziem Rzeczypospolitej, Szwedzi skierują swoją agresję przeciw innym krajom nadbałtyckim, w tym przeciw Danii. Dlatego,15 czerwca 1657 roku wypowiedział wojnę Szwedom i w lipcu tego roku zawarł przymierze wojenne z państwem polskim.
Niestety, Duńczycy nie powstrzymali potęgi Szwedów i doznali srogiej klęski, większość państwa duńskiego została opanowana przez nieprzyjaciela.
Władcy Rzeczypospolitej, cesarstwa Habsburgów oraz elektor brandenburski, zarazem książę Prus Fryderyk Wilhelm postanowili ruszyć z pomocą Duńczykom.
Pomoc wyruszyła we wrześniu 1658r. Udział Polaków był liczebnie najskromniejszy. Oddziały polskie liczyły razem około 4500 szabel. Dowodził nimi wojewoda ruski, którego imię zasłynęło w tamtych czasach w całej Rzeczypospolitej - Stefan Czarniecki.
Sprzymierzeni w dniu 11 listopada 1658r. podjęli decyzję o opanowaniu gęsto zaludnionej i posiadającej 3 miasta oraz kilkadziesiąt wsi wyspę Als, leżącą na wschodnim wybrzeżu Półwyspu Jutlandzkiego. Od lądu wyspę oddziela cieśnina Als Sund o szerokości od kilkuset metrów do kilku kilometrów. Całą akcję planowano przeprowadzić w miejscu, gdzie cieśnina mocno zwężała się, atakujący mieli do pokonania wodą prawie 500 metrów.
O świcie 14 grudnia 1658.r rozpoczęła się operacja desantowa. Piechota brandenburska sforsowała cieśninę na małych łodziach i uchwyciła przyczółek, lecz została zatrzymana przez Szwedów.
Na odsiecz piechocie ruszył Stefan Czarniecki na czele wydzielonego oddziału liczącego około 800 ludzi. Polacy przeprawiali się na łodziach, barkach i tratwach, konie były holowane w lodowatej wodzie. Przeprawa Polaków odbyła się niezwykle sprawnie.
Szczegóły tej przeprawy opisał w swoich pamiętnikach, biorący udział w walkach, Jan Chryzostom Pasek:
"Było pływać jako na Pragę z Warszawy, ale w pojśrodku tej odnogi było miejsce takie, gdzie koń zgruntował i mógł odpocząć, bo było takiego miejsca z pół stajania. Sam tedy, przeżegnawszy się, Wojewoda wprzód w wodę, pułki za nim, bo jeno trzy były, nie całe wojsko, kożdy za kołnierzem zatchnąwszy pistolety, a ładownicę uwiązawszy u szyje. Skoro przepłynął na środek, stanął i kazał kożdej chorągwi odpocząć, a potem dalej. Konie już były do pływania próbowane; który źle pływał, to go między dwóch dobrych mieszano, nie dali mu tonąć. [...] Żadna tedy chorągiew nie była jeszcze u lądu, kiedy Szwedzi przypadli.  Strzelać tedy poczęli; chorągiew też, która wyszła z wody, to zaraz na nieprzyjaciela skoczy. Szwedzi widząc, że choć dopiero z wody, a przecie strzelba nie zmokła, ale strzela i zabija, w nogi; owych też, co ich przybywało na pomoc przerznęli końmi, a dopieroż w nich jak w dym. Powiadali zaś więźniowie "żeśmy rozumieli na was, żeście dyjabli, nie ludzie".
Szwedzi wycofali się do dwóch zamków umiejscowionych na wyspie, Sonderborg i Nordborg. Załoga Sonderborgu została przez okręty szwedzkie ewakuowana zaś Nordborg skapitulował. Wyspa Als, przy niemałym udziale Polaków została oswobodzona.
Zasługi Stefana Czarnieckiego zostały należycie docenione. Papież Aleksander VII oraz cesarz Leopold I wystosowali doń listy pochwalne, zaś król Danii Fryderyk III nagrodził go złotym łańcuchem.


opracowano na podstawie:
-  pl.wikipedia.org/.../Stefan Czarniecki;
- Andrzej Solak "Desant na wyspie Als" w pch24.pl/desant_na_wyspie_als;
- Als - Wikipedia, wolna encyklopedia.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *